Zichtbaarheid van biologische wijn onder druk
Biologische wijn groeit in populariteit. Consumenten letten steeds vaker op duurzaamheid, milieubelasting en herkomst. Toch verdwijnen biologische wijnen opvallend vaak uit de schappen van Nederlandse wijnwinkels en webshops. Niet vanwege dalende vraag, maar door regelgeving en handhaving. De centrale rol daarin is weggelegd voor SKAL Biocontrole.
De afgelopen tijd kregen steeds meer wijnhandelaren waarschuwingen of boetes omdat zij vermelden dat zij biologische wijn verkopen, zonder zelf SKAL-gecertificeerd te zijn. Het leidt tot onrust, frustratie en een fundamentele vraag: bevordert dit systeem de biologische markt, of remt het haar juist af?
Wat is SKAL en waarom is het zo machtig?
SKAL Biocontrole is door de Nederlandse overheid aangewezen als toezichthouder op biologische productie en handel. De organisatie controleert of bedrijven voldoen aan de Europese biologische verordening. Wie het Europese biologische keurmerk gebruikt, het bekende groene blaadje, moet onder toezicht staan van SKAL.
Belangrijk is dat die verplichting niet alleen geldt voor boeren en wijnmakers, maar voor de hele keten. Dat betekent ook importeurs, groothandels, slijters en webshops. Zodra een partij actief communiceert dat een product biologisch is, ziet SKAL dat als het verhandelen van biologische producten en ontstaat er een certificeringsplicht.
Waar ontstaat de spanning?
In de praktijk kopen veel wijnhandelaren hun biologische wijnen in bij gecertificeerde producenten of importeurs. De wijn is aantoonbaar biologisch geproduceerd en volledig traceerbaar. Toch ontstaat het probleem zodra de handelaar dit ook zo benoemt richting de consument.
Een webshopfilter “biologisch”, een schapkaartje, een productomschrijving of zelfs een technische productcategorie kan al voldoende zijn om volgens SKAL onder certificeringsplicht te vallen. Voor fysieke winkels bestaan beperkte uitzonderingen, maar voor webshops vrijwel niet. Online verkoop wordt als extra risicovol gezien, omdat de consument het product niet direct kan controleren.
De gevolgen voor de wijnhandel
Voor grote bedrijven is certificering relatief eenvoudig in te passen. Voor kleine en middelgrote wijnhandelaren ligt dat anders. SKAL-certificering brengt kosten en administratieve lasten met zich mee. Denk aan registratie, inspecties, audits en jaarlijkse bijdragen.
Voor een winkel met een beperkt aantal biologische wijnen zijn die kosten vaak niet terug te verdienen. Het gevolg is een duidelijke trend in de markt:
-
Biologische wijnen verdwijnen uit het assortiment
-
Het woord ‘biologisch’ wordt bewust vermeden
-
Webshops verwijderen filters, labels en teksten
De paradox is dat exact dezelfde wijn nog steeds verkocht mag worden, zolang het biologische karakter maar niet benoemd wordt.
Boetes en handhaving
SKAL handhaaft actief. Ondernemers krijgen eerst een waarschuwing, maar bij het uitblijven van aanpassing kunnen boetes volgen. Dat zorgt voor een gevoel van willekeur en angst binnen de branche. Veel handelaren geven aan dat zij geen misleiding plegen, maar juist transparant willen zijn.
Toch is juridisch gezien niet de herkomst van de wijn het probleem, maar de claim. Wie ‘biologisch’ communiceert, wordt verantwoordelijk gehouden voor toezicht.
De financiële kant van SKAL
De discussie wordt scherper wanneer gekeken wordt naar de financiële structuur van SKAL. De organisatie ontvangt jaarlijks ongeveer 4,5 miljoen euro overheidssubsidie van het ministerie van Landbouw. Daarnaast komt het grootste deel van de inkomsten uit certificering, inspecties en toezicht, samen goed voor rond de 10 miljoen euro per jaar.
In 2023 rapporteerde SKAL bovendien een positief resultaat van circa 1,6 miljoen euro. Hoewel SKAL geen commerciële winstorganisatie is, roept dit vragen op in de sector. Ondernemers vragen zich af hoe een organisatie met een publieke taak en subsidie tegelijkertijd structureel geld verdient aan verplichte certificaten.
Binnen de branche klinkt dan ook steeds vaker de kritiek dat het systeem voelt als een verdienmodel, waarbij de kosten vooral neerkomen bij kleine ondernemers.
Kritiek vanuit de sector
Slijters, wijnhandelaren en brancheorganisaties stellen dat de regels hun doel voorbijschieten. In plaats van biologische producten te stimuleren, worden ze minder zichtbaar voor de consument. Biologische wijn wordt niet geweerd omdat ze minder duurzaam is, maar omdat het juridisch en financieel te complex wordt om er open over te communiceren.
Ook wordt gewezen op verschillen met andere EU-landen, waar de handhaving soepeler is of anders wordt geïnterpreteerd. Dat zorgt voor een ongelijk speelveld binnen Europa.
Het standpunt van SKAL
SKAL stelt dat zij simpelweg Europese wetgeving uitvoert. Volgens de organisatie is consumentenbescherming de kern. Als een product als biologisch wordt gepresenteerd, moet dat in elke schakel controleerbaar zijn. De focus ligt niet op de wijn zelf, maar op de betrouwbaarheid van de claim.
SKAL benadrukt dat certificering geen formaliteit is en dat uitzonderingen bestaan, maar erkent tegelijk dat de regelgeving complex is en veel vragen oproept.
De paradox van biologische wijn
De huidige situatie leidt tot een opmerkelijke paradox. Biologische wijn is er wel, maar mag steeds minder zo genoemd worden. Transparantie wordt afgestraft, terwijl duurzaamheid juist gestimuleerd zou moeten worden.
Voor consumenten betekent dit minder informatie. Voor producenten minder zichtbaarheid. Voor wijnhandelaren een keuze tussen idealen en bedrijfscontinuïteit.
Hoe nu verder?
Steeds meer partijen pleiten voor aanpassing of verduidelijking van de regels, met name voor doorverkopers die uitsluitend werken met gecertificeerde producten. Zonder aanpassing dreigt biologische wijn verder uit beeld te raken, niet door gebrek aan kwaliteit of vraag, maar door regelgeving.
De vraag is daarmee onvermijdelijk: wie beschermt de biologische markt, en wie remt haar onbedoeld af?
Toelichting bij dit artikel
Bij Siersma Wijnadvies vinden we het belangrijk om ontwikkelingen in de wijnwereld kritisch te duiden. Dit artikel is geschreven vanuit journalistieke vrijheid, op basis van feiten, bronnen en praktijkervaring uit de sector. Informatie is afkomstig o.a. van:
