De wijnfles in het rieten mandje
Een goede klant vertelde me onlangs over zijn eerste vakanties naar Italië. Dat moet ergens in de jaren vijftig zijn geweest. De bestemming: het Gardameer. Hij vertelde over de wijn die ze daar dronken en natuurlijk viel de naam Bardolino. Maar toen zei hij iets waardoor ik ineens begon te twijfelen. Volgens hem zat die wijn in zo’n typische bolle fles met een rieten mandje eromheen.
Hè? Ik dacht altijd dat daar maar één wijn in zat: Chianti!
En dus begon ik te zoeken. Want hoe zat dat nou eigenlijk? Welke Italiaanse wijnen werden vroeger in zo’n rieten mand verkocht? Zat Bardolino daar inderdaad in?
Bekijk alle Italiaanse wijnen in ons assortiment
Het mandje heeft een naam: de fiasco
Om te beginnen: die beroemde bolle fles met het rieten mandje heeft gewoon een naam. In Italië heet hij een fiasco. Meervoud: fiaschi.
En nee, dat had oorspronkelijk helemaal niets te maken met een mislukking!
De fles bestaat al eeuwen. Al in de middeleeuwen werden in Toscane bolle glazen flessen gebruikt om wijn in te bewaren. Die ronde vorm was relatief eenvoudig te blazen, maar had twee nogal praktische problemen: de fles kon niet goed rechtop staan én het dunne glas was kwetsbaar.
De oplossing was briljant eenvoudig: een mandje van gevlochten gras of stro.
Daardoor stond de fles stevig, was hij beter beschermd tegen stoten en kon hij bovendien makkelijker worden vervoerd. Wat wij nu zien als pure Italiaanse nostalgie, was dus ooit gewoon een bijzonder slimme wijnverpakking.
Chianti werd de absolute koning van het rieten mandje
Als je denkt aan wijn in een rieten mand, denk je aan Chianti. En terecht. Vooral in de jaren vijftig, zestig en zeventig werd de fiasco wereldwijd hét gezicht van Italiaanse wijn. Zet zo’n fles op tafel, leg er een rood-wit geblokt kleed onder en iedereen wist meteen: Italië!
Miljoenen flessen Chianti werden op deze manier verkocht. Niet alleen in Italië, maar juist ook in het buitenland. Na de Tweede Wereldoorlog groeide Italië uit tot een populaire vakantiebestemming en de fles werd onderdeel van de romantiek.
En na het leegdrinken gooide je hem natuurlijk niet weg. Nee, je stak er een kaars in!
Wie kent ze niet? Die oude Italiaanse restaurants waar het kaarsvet na jarenlang gebruik in dikke lagen langs de fles naar beneden was gestold. De fles was bijna net zo belangrijk geworden als de wijn die erin zat.
Ook een verhaal van vroeger: Antivries-gate
Maar zat er alleen Chianti in?
Nee! De fiasco was van oorsprong helemaal niet exclusief voor Chianti. Het was vooral een traditioneel Italiaans verpakkingsmiddel. Vergelijk het een beetje met de Bourgognefles of de Bordeauxfles van nu. Een bepaalde flesvorm wordt sterk met één gebied geassocieerd, maar dat betekent niet dat er nooit iets anders in terechtkomt.
In verschillende delen van Italië werden wijnen in bolle, met riet of stro beklede flessen verkocht. De vorm, grootte en hoeveelheid vlechtwerk konden daarbij verschillen. Dus ja: ook Bardolino is vroeger in rieten flessen verkocht.
Bardolino aan het Gardameer
Daarmee komen we terug bij het verhaal waarmee dit allemaal begon.
Bardolino komt van de oostkant van het Gardameer en was in de jaren vijftig en zestig een typische lokale vakantiewijn: licht, soepel, vrolijk en makkelijk drinkbaar.
De klant kon zich dus heel goed herinneren dat hij daar Bardolino uit een rieten fles dronk. Waarschijnlijk was het niet altijd exact dezelfde Toscaanse fiasco die we van Chianti kennen, maar de combinatie van een bolle wijnfles en een gevlochten mand was beslist niet voorbehouden aan Toscane.
Sterker nog: juist in die tijd werden Italiaanse wijnen volop verkocht in allerlei rustieke flessen. Het hoorde bij het beeld van Italië. Zon, vakantie, pasta én een fles wijn in een mandje. Dus: hij had gelijk!
Welke wijnen zaten er nog meer in?
Chianti was zonder twijfel de beroemdste en meest voorkomende wijn in de fiasco. Maar door de jaren heen zijn ook andere Italiaanse wijnen in rieten of gevlochten flessen verkocht.
Denk bijvoorbeeld aan:
- Bardolino uit Veneto
- Valpolicella uit Veneto
- Orvieto uit Umbrië
- Frascati uit Lazio
- eenvoudige Toscaanse tafelwijnen
- verschillende lokale rode en witte Italiaanse wijnen
Belangrijk is wel dat niet iedere fles precies dezelfde officiële fiasco was. Het woord wordt tegenwoordig makkelijk gebruikt voor alle oude Italiaanse wijnflessen met een mandje eromheen, terwijl er regionaal allerlei varianten bestonden.
Waarom verdween de fiasco?
Vanaf de tweede helft van de twintigste eeuw veranderde de wijnwereld snel.
De gewone wijnfles werd goedkoper, makkelijker machinaal te produceren, eenvoudiger te stapelen en veel praktischer om te vervoeren. Bovendien wilden ambitieuze wijnproducenten af van het imago van goedkope vakantiewijn.
En dat was precies het probleem geworden.
De fiasco was zó succesvol dat hij uiteindelijk bijna tegen Chianti ging werken. Voor veel consumenten stond de fles niet meer voor authentieke Italiaanse wijn, maar voor goedkope slobberwijn in een pizzeria.
Serieuze producenten kozen daarom steeds vaker voor een gewone fles. Ze wilden laten zien: kijk niet naar het leuke mandje, kijk naar de wijn!
Van gebruiksvoorwerp naar pure nostalgie
Tegenwoordig kom je de fiasco nog maar zelden tegen. Sommige producenten gebruiken hem nog en natuurlijk wordt hij ook verkocht als souvenir.
Maar voor een hele generatie roept die fles onmiddellijk herinneringen op.
Aan de eerste vakantie naar Italië. Aan een lange autorit zonder airconditioning. Aan een camping bij het Gardameer. Aan rood-wit geblokte tafelkleden. Aan kaarsen in lege flessen. En aan wijn die waarschijnlijk lang niet altijd geweldig was, maar op dat moment fantastisch smaakte.
Soms weet je tientallen jaren later niet meer precies wat er op het etiket stond. Je weet niet meer welk jaar het was. Je weet zelfs niet meer zeker of het nou Chianti of Bardolino was. Maar dat rieten mandje? Dat vergeet je nooit meer.
